Chi phí sống và thu nhập: phải nhìn theo cặp

So chi phí sống giữa hai nơi mà không so thu nhập tương ứng là một phép so vô nghĩa. Và cả hai vế đều phải tính cho cả hộ gia đình chứ không cho một người.

Bài này nói về cách so cho đúng, và về việc con số ấy liên quan gì tới cơ hội được chọn.

Vì sao so riêng chi phí luôn cho kết luận sai

Những nơi có chi phí cao thường là những nơi có mức thu nhập cao hơn, vì thị trường lao động ở đó khác.

Ngược lại, nơi rẻ hơn thường cũng trả thấp hơn cho cùng một công việc.

Nên câu hỏi đúng là phần còn lại sau khi trừ chi phí, chứ không phải chi phí tuyệt đối.

Và phần còn lại ấy đôi khi cho kết quả ngược hẳn với cảm giác ban đầu về nơi nào rẻ hơn.

Những khoản người mới đến hay tính thiếu

Chi phí liên quan tới phương tiện đi lại, vốn gần như bắt buộc ở nhiều nơi.

Chi phí sưởi và các dịch vụ nhà ở, thay đổi theo loại nhà và theo vùng khí hậu.

Các khoản bảo hiểm mà ở Việt Nam không có hoặc không đáng kể.

Và chi phí cho con: các hoạt động ngoài giờ, trông trẻ, và những khoản mà trường không bao gồm.

Thu nhập phải tính cho cả hộ

Rất nhiều tính toán chỉ dựa trên thu nhập của người có hồ sơ chính, và đó là chỗ sai lớn nhất.

Việc người đi cùng có tìm được việc hay không quyết định tình hình tài chính của cả hộ, đôi khi nhiều hơn cả mức lương của người chính.

Nên khi so hai nơi, phải hỏi: ở đó có việc cho cả hai người không, hay chỉ cho một.

Đây cũng là câu hỏi quyết định gia đình có trụ lại được lâu dài hay không.

Giai đoạn đầu luôn nặng hơn tính toán

Vì phải mua sắm lại gần như mọi thứ, từ đồ dùng trong nhà tới quần áo mùa đông.

Vì chưa có lịch sử tín dụng tại chỗ nên một số việc khó hơn và đôi khi đắt hơn.

Và vì thời gian tìm được công việc đúng ngành có thể dài hơn dự tính, nhất là khi còn đang chờ công nhận bằng cấp hoặc giấy phép hành nghề.

Nên khoản dự phòng cho giai đoạn đầu nên rộng hơn mức mình nghĩ là đủ.

Mặt thứ hai: chi phí và bản đồ cơ hội

Nơi có chi phí thấp thường là nơi đang cần người, và chương trình đề cử ở đó thường rộng cửa hơn.

Nơi có chi phí cao thường là nơi nhiều người muốn tới, nên cả thị trường nhà ở lẫn cuộc cạnh tranh di trú đều gắt hơn.

Đây là cùng một hiện tượng nhìn từ hai phía, và nó khá ổn định theo thời gian.

Nên khi cân nhắc, nên nhìn chi phí như một tín hiệu về mức độ cạnh tranh, chứ không chỉ như một con số trong ngân sách.

Nhà ở: khoản quyết định nhiều nhất

Ở gần như mọi nơi, chi phí nhà ở là khoản lớn nhất và cũng là khoản biến động nhiều nhất giữa các thành phố.

Nhưng nó không chỉ là một con số: vị trí nhà quyết định thời gian đi lại, quyết định trường của con, và quyết định việc có cần thêm một phương tiện nữa hay không.

Nên một căn rẻ hơn ở xa có thể tốn hơn một căn đắt hơn ở gần, khi tính đủ cả thời gian lẫn chi phí đi lại.

Đây là phép tính nên làm cho từng nơi cụ thể, và nó thường cho kết quả khác với cảm giác ban đầu.

Cách làm phép so thực tế

Lấy hai hoặc ba nơi cụ thể, không so chung chung theo tỉnh.

Với mỗi nơi, ước lượng bốn khoản lớn: nhà ở, đi lại, chi phí cho con, và các khoản bảo hiểm bắt buộc.

Rồi tra mức thu nhập điển hình cho nghề của cả hai người đi làm ở chính nơi đó.

So phần còn lại, và so cả khả năng tìm việc lại nếu mất việc — đó mới là bức tranh thật.

Hồ sơ này có hạn dùng không

Số liệu về chi phí và thu nhập thay đổi theo chu kỳ kinh tế, nên chúng phải được tra lại vào thời điểm quyết định.

Đừng dùng con số nghe được từ người sang cách đây vài năm, vì thị trường nhà ở ở nhiều nơi biến động mạnh.

Nguồn đáng tin là các cơ quan thống kê và cơ quan chuyên trách của chính nước và tỉnh đó.

Và nên tra vài nguồn thay vì một, vì cách tính khác nhau cho ra bức tranh khác nhau.